Column predikant - april 2026

Natuur en geschiedenis

Er staan in de komende maand niet veel activiteiten op stapel. Daar is een reden voor. Ik had gedacht deze maand op vakantie te zijn in Kreta, Daar had ik, samen met mijn vrouw, Pasen willen vieren volgens de ritus van de Grieks-Orthodoxe Kerk. Dat moet een belevenis zijn. We hadden al onderdak. We zouden verblijven bij een neef van Indra, wiens moeder is getrouwd met een Kretenzische Griek. Maar om verschillende redenen gaat dat feest niet door. Jammer, want ik had me verheugd op die heel andere Paasviering van de Oosters-Orthodoxe Kerk.

Pasen valt in de oosterse kerk niet op dezelfde datum als bij ons. Zoals moslims onderling soms verschillende tijden voor de ramadan hebben, vieren de westerse en de oosterse kerk Pasen vaak op een andere dag. Bij ons valt het feest dit jaar op zondag 5 april, bij hen op zondag 12 april (daarom had ik in principe beide paasfeesten kunnen vieren). Dat heeft te maken met het gebruik van een andere kalender, de Juliaanse resp. de Gregoriaanse kalender. Daar steken Julius Caesar en paus Gregorius de Grote achter, zoals er achter meer riten en gebruiken personen of gebeurtenissen uit de geschiedenis schuilgaan.

Ook Pasen is een feest dat haakt aan de geschiedenis en verbonden is met een persoon. Tegelijkertijd is het een natuurfeest dat het nieuwe leven viert. Niet toevallig valt Pasen samen met de komst van de lente. De eieren lijken een nieuwigheidje dat is toegevoegd om dit christelijke feest wat toegankelijker te maken voor een geseculariseerde wereld. Maar niets is minder waar. Al in oude tijden ontstond dit gebruik. In de vastentijd voor Pasen mochten christenen geen vlees, eieren of zuivelproducten eten. Met Pasen was het vasten voorbij en was het groot feest. De kippen waren intussen gewoon doorgegaan met het leggen van eieren. Met Pasen viel er dus het een en ander uit te delen. En zo werden de eieren een symbool van nieuw leven.

Maar dat waren ze natuurlijk al veel langer. De oude Egyptenaren geloofden dat de kosmos was ontstaan uit een ei. En de gekerstende Germanen associeerden Pasen met Eostre, een vruchtbaarheidsgodin van de lente. Daar komt dan ook het woord vandaan dat de Engelsen gebruiken voor Pasen: ‘Easter’.

Geschiedenis en natuur. Ze zijn met elkaar verbonden. Heel nadrukkelijk ook in het oude Israël waar Pesach (Pasen)  en het Wekenfeest (PInksteren) oorspronkelijk oogstfeesten waren. In de loop der tijd werden deze pelgrimsfeesten geassocieerd met grote gebeurtenissen uit de joodse geschiedenis: de bevrijding uit de slavernij (Pesach) en de ontvangst van de thora op de berg Sinaï (Wekenfeest). Zo werd de natuur verrijkt met culturele betekenis. En zo verbond de joodse traditie de uittocht (exodus) met de symboliek van een natuur die weer tot leven komt, en als het ware opstaat uit de dood. Ook de gave van de wet (thora) spiegelde men aan de natuur: aan de wetmatigheden en ritmes verborgen in de schepping.

In onze tijd weten we dat de geschiedenis niet alleen verbonden is met de natuur, maar daar zelfs deel van uitmaakt. Natuur is evolutie, zo weten we sinds Darwin. De natuur staat niet stil, zoals Spinoza nog dacht, maar ontwikkelt zich in de tijd. De schepping is een geheimenis in wording. Dat laatste woord is treffend. Wording is immers een letterlijke vertaling van Genesis.

Dat deze weken op weg naar Pasen ons sterker mogen verbinden met de natuur. Ze kent namelijk een krachtige symboliek van heelheid en bevrijding. De geschiedenis is een wordingsproces met horten en stoten. Met vallen en opstaan, om het in de liturgische taal van de paastijd te zeggen. Een wordingsproces van fysieke aard, doorademd met geestkracht. Hoe dat precies werkt weet niemand, maar dat we zuinig moeten zijn op dit kwestbaar mysterie, dat staat vast. Goede paasdagen gewenst!

ds. Karl van Klaveren