Column predikant - januari 2026

Klokkentijd en tijdsbeleving

Tijd is een mysterieus ding. We zeggen: ‘De tijd dringt’, alsof hij een persoon is die ons een zetje geeft. ‘De tijd heelt alle wonden,’ alsof hij een dokter is. ‘De tijd zal het leren,’ alsof we bij hem in de schoolbanken zitten. Mensen hebben een onbedwingbare behoefte om zich abstracte dingen voor te stellen als een persoon. We noemen dat personificatie. De mensheid leeft van verhalen. We zijn narratieve wezens. Niet toevallig was mythologie in de oudheid populairder dan filosofie, en zijn romans en speelfilms in de moderne tijd geliefder dan nonfictie of documentaires.    

Niet alleen bij abstracte begrippen als de tijd doen we soms alsof het een persoon is die handelt. We doen dat ook bij God. Personificatie geeft hart, leven en emotie aan kille en afstandelijke begrippen. Daarom zijn er incarnaties van het goddelijke zoals Krishna en Jezus. In het verleden werden zelfs begrippen als recht en vrijheid gepersonificeerd. Het recht werd gezien als een geblinddoekte vrouw. En in New York staat het vrijheidsbeeld, waarin het begrip vrijheid is gepersonificeerd als een vrouw met een fakkel.

De tijd is echter altijd gezien als een man. ‘Vadertje Tijd’ werd hij genoemd. De kwantitatieve, lineair voortschrijdende tijd werd voorgesteld als een oude man met een baard en een zeis. Het was een verwijzing naar de oude god Chronos (wat in het Grieks ‘tijd’ betekent, denk aan chrono-logie). Deze god at zijn kinderen op. Als je je realiseert dat hij een verbeelding is van de tijd, begrijp je waarom.

De tegenhanger van Chronos bij de Grieken was Kairos. Kairos was de god van de kwalitatieve tijd: de tijdsbeleving, die heel erg kan verschillen van de klokkentijd. Als je lekker bezig bent kan een uur voorbijvliegen. De tijd kan al naar gelang onze stemming lang of kort duren. Een heel vreemde ervaring. De Grieken drukten de subjectieve tijdsbeleving daarom uit met een ander woord, kairos.    

Kairos komt ook in de Bijbel voor. Zoals in het bekende vers: ‘De tijd is vervuld en het rijk van God is nabij. Keer je om en vertrouw je toe aan de goede boodschap’ (Markus 1:15). Het woord dat hier gebruikt wordt voor tijd is ‘kairos’. Het gaat hier om tijd als ‘het juiste moment’, ‘de geschikte gelegenheid’. Zoals wij tegenwoordig het woord timing gebruiken. Tijd als kairos is geen oude man die achteromkijkt en alles verzwelgt. Het is iets waar je ‘de tijd voor neemt’. Kairos is gericht op de toekomst. Ze geeft ons kansen en roept ons op om te kiezen. Om te veranderen ook. Want als iets heilzaam is aan ‘tijd’ dan is het wel dat het ons elk moment de kans geeft om dingen anders te doen. Kiezen is leven. Zonder keuzevrijheid zijn we geen mens. De tijd geeft ons kansen. Ook in het nieuwe jaar!

ds. Karl van Klaveren