Even een groet - 136

Natuur en geschiedenis

Pasen is een feest gekoppeld aan de geschiedenis en verbonden met een persoon.Tegelijkertijd is het een natuurfeest dat het nieuwe leven viert. Niet toevallig valt Pasen samen met de komst van de lente. De eieren lijken een nieuwigheidje dat is toegevoegd om dit christelijke feest toegankelijk te maken in een geseculariseerde tijd. Maar niets is minder waar. Al in oude tijden ontstond dit gebruik. In de vastentijd voor Pasen mochten christenen geen vlees, eieren of zuivelproducten eten. Met Pasen was het vasten voorbij en begon het feest. De kippen waren intussen gewoon doorgegaan met het leggen van eieren. Met Pasen viel er dus het een en ander uit te delen. En zo werden eieren een symbool van nieuw leven. Maar ze waren dat natuurlijk al veel langer. De oude Egyptenaren geloofden dat de kosmos was ontstaan uit een ei. En de gekerstende Germanen associeerden het christelijke Pasen met Eostre, een vruchtbaarheidsgodin van de lente. Daar komt dan ook het woord vandaan dat de Engelsen gebruiken voor Pasen: Easter. 

Geschiedenis en natuur zijn met elkaar verbonden. Ook in het oude Israël was dat zo. Daar waren Pesach (Pasen) en het Wekenfeest (Pinksteren) oorspronkelijk oogstfeesten. In de loop der tijd werden deze pelgrimsfeesten geassocieerd met klassieke gebeurtenissen uit de joodse geschiedenis: de bevrijding uit de slavernij (Pesach) resp. de ontvangst van de thora op de berg Sinaï (Wekenfeest). Zo werd de natuur verrijkt met culturele betekenis. En zo verbond de joodse traditie de uittocht met de symboliek van een natuur die weer tot leven komt en als het ware opstaat uit de dood. Ook de gave van de thora (wet) spiegelde men aan de natuur: aan de wetmatigheden en ritmes verborgen in de schepping.
In onze tijd weten we dat de geschiedenis niet alleen verbonden is met de natuur, maar daar zelfs deel van uitmaakt. Natuur is evolutie weten we sinds Darwin. De natuur staat niet stil, zoals Spinoza nog dacht, maar ontwikkelt zich in de tijd. De schepping is een geheimenis in wording. Dat laatste woord is heel toepasselijk. Wording is een letterlijke vertaling van het woord genesis.

Dat deze weken op weg naar Pasen ons sterker mogen verbinden met de natuur. Ze kent een krachtige symboliek van heelheid en bevrijding. De geschiedenis is een wordingsproces met horten en stoten. Met vallen en opstaan, om het in de liturgische taal van de paastijd te zeggen. Een wordingsproces van fysieke aard, doorademd met geestkracht. Hoe dat precies werkt weet niemand, maar dat we zuinig moeten zijn op dit kwetsbaar mysterie, dat staat vast.

ds. Karl van Klaveren

Dit groetje is een verkorte versie van de column in de nieuwsbrief van de Houtrustkerk van april 2026. Verder wil ik jullie met dit bericht attent maken op het feit dat de lezing van dr. Carola Dahmen over 'De wereld als Gods lichaam' (over eco-feministische theologie) nog te zien en te beluisteren is tot uiterlijk a.s. vrijdag 20 maart. Ga daarvoor naar www.kerkomroep.nl. Tik 'houtrustkerk' in in de zoekbalk en klik daarna op 'kijk' of 'luister' bij de datum 'zaterdag 14 maart 2026'.