Even een groet - 137

Absurdisme van het kruis
Het radioprogramma 'De Dag' bracht op Goede Vrijdag een ode aan Monthy Pythons The Life of Brian onder de titel 'Always Look at the Bright Sight of Life'. De film en vooral ook deze meezinger, waarmee het verhaal van Brian eindigt, schoot veel christenen in het verkeerde keelgat. Zelf heb ik deze rolprent altijd goed kunnen waarderen. Het is een meesterlijke parodie die de kern van het evangelie in al zijn absurditeit samenvat. Een vrije vertaling van het 'skandalon', niet alleen aanstootgevend, maar ook lachwekkend.

We beseffen het niet meer, maar het verhaal van Golgotha is bizar. Een aanfluiting. Een bespottelijk verhaal. We voelen dat nauwelijks nog, omdat we het kruis hebben aangeharkt tot een geruststellend dogma. Wat is er zo absurd aan? De kruisdood was een schandelijk einde. Een bewijs van mislukking. Jezus stierf niet als een held, maar als een misdadiger. In deze ongelukkige gaat een mens dood en in die mens de hele wereld. En dat moet het heil zijn?! 

Het 'en toch', dat Huub Oosterhuis vaak in herinnering riep toen hij nog leefde, en dat hij ons voorhield als existentiële kern, is een oude wijsheid uit de psalmen. Die woorden laten diezelfde paradox zien. Het is onmogelijk – en toch. Niemand heeft dit aspect van het vertrouwend bestaan beter samengevat dan de oude kerkvader Tertullianus. 'Credo quia absurdum', zei hij, ik geloof omdat het absurd is. Of om hem letterlijk te citeren: 'prorsus credibile est, quia ineptum est – het is volkomen geloofwaardig, omdat het zo dwaas is'. Ja, absurdisme is heel christelijk. Als iemand je dat kan uitleggen is Herman Finkers. Dat heeft hij ook regelmatig gedaan. Om een voorbeeld te geven een scène uit zijn ouderjaarsconferende van 2015: 'Homoseksualiteit is tegennatuurlijk, zegt de katholieke kerk. Ja, net als lopen over het water en na een paar dagen weer opstaan uit de dood. Ik bedoel: Je zou kunnen concluderen dat homoseksualiteit eveneens een wonder is. Maar op dat idee is de Heilige Stoel nog nooit gekomen.' Finkers lijkt de spot te drijven met het geloof, maar is bloedserieus. Net als Reve die op de vraag of God bestaat, zei: 'Bestaan? Dat heeft God toch helemaal niet nodig!'

De absurditeit van het geloof klinkt ook door in de woorden 'Eli, eli, lama sabachtani – Mijn god, mijn god, waarom hebt gij mij verlaten' uit psalm 22, die Jezus uitriep bij zijn dood. Die van oorsprong gezongen woorden zijn minstens zo schokkend als het lied dat Brian zingt als hij aan het kruis hangt. Ze zijn alleen een stuk realistischer. Helaas. Ja, het is de wereld in notendop die Jezus uitschreeuwt in zijn laatste woorden. Onze ervaring van de wereld. Een schok die we maar moeilijk te boven komen. En toch...

Met een groet,

ds Karl van Klaveren