Even een groet - 139

'Opdat wij niet vergeten...'

Vanavond herdenken we de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Het viel me op dat er in de media veel aandacht was voor 'vergeten' groepen, zoals bijvoorbeeld Roma en Sinti. Zo zijn er meer groepen die niet altijd worden genoemd rond 4 mei, maar wel zijn gedeporteerd naar vernietigingskampen. Elk van hen kreeg van de nazi's een eigen 'driehoek'. Zo was er een rode driehoek voor politieke gevangenen, een roze driehoek voor homoseksuelen, een zwarte driehoek voor daklozen, prostituees en alcoholisten, een groene driehoek voor criminelen, een paarse driehoek voor Jehovah's Getuigen, een blauwe driehoek voor emigranten, terwijl de bruine driehoek gedragen moest worden door Roma en Sinti. De nazi's hadden duidelijk een probleem met alles wat anders was.

Eén groep ontbreekt in dit rijtje. Voor hen was er geen uiterlijk teken dat ze moesten dragen. Wel was er dit jaar aandacht voor deze groep. Want de Josti Band bracht, als ambassadeur van de vrijheid, een bezoek aan Schloss Hartheim. Dit renaissancekasteel in Oostenrijk speelde een grimmige rol tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het kasteel werd in de zeventiende eeuw gebouwd als residentie voor de adel. Eeuwenlang was het een relatief rustige plek. Dat veranderde toen het nazi-regime het in 1939 in gebruik nam. Het kasteel werd één van de zes locaties van een euthanasieprogramma, genaamd Action T4. Vooral mensen met een lichamelijke of geestelijke beperking werden hierheen gebracht en vermoord in speciaal ingerichte gaskamers. Men schat dat ongeveer 30.000 mensen in Hartheim zijn omgebracht tussen 1940 en 1944. De nazi’s probeerden deze moorden te verhullen. Slachtoffers kregen valse medische diagnoses. Families kregen nep-overlijdensberichten. De lichamen werden direct gecremeerd. Hartheim werd zo een efficiënt, maar afschuwelijk 'model' voor de latere vernietigingskampen. 

In een reportage van deze reis laat een van de leden van de Jost Band een begeleider een foto zien die is tentoongesteld in het kasteel. Op het eerste gezicht zie je drie lachende gezichten, totdat je je realiseert dat de middelste persoon een van de kinderen is die hier werden vergast. De twee vriendelijk lachende vrouwen naast hem hebben de jongen waarschijnlijk begeleid naar zijn afschuwelijk lot. Een indringend moment dat me nog lang op het netvlies zal staan. Wanneer leren we als mensheid om ‘de ander’ te respecteren en hem of haar niet te meten naar onze eigen maat? Laat duizend bloemen bloeien, zo schreeuwt Gods schepping ons toe. Verschil is niet iets dat ons zou moeten beangstigen, maar dat ons zou moeten verheugen. 

Met een groet,

ds Karl van Klaveren

Klik om deze NOS-reportage over de Josti Band te zien op deze link